Het hexaflex-model binnen ACT

Inleiding

Het hexaflex-model is een visuele weergave van de zes kernprocessen van Acceptance & Commitment Therapy (ACT). Het model wordt veel gebruikt binnen ACT-opleidingen, begeleiding en onderzoek om inzicht te krijgen in hoe psychologische flexibiliteit ontstaat en hoe gedrag vast kan lopen.

Het hexaflex is geen stappenplan of behandelprotocol, maar een conceptueel kader dat helpt om menselijk gedrag te begrijpen in context.

Doel en functie van het hexaflex-model

Het hexaflex-model laat zien dat psychologische flexibiliteit voortkomt uit het samenspel van meerdere processen. Gedrag wordt zelden door één factor bepaald; meestal is sprake van een combinatie van gedachten, emoties, aandacht en waarden.

Binnen ACT wordt het hexaflex gebruikt om:

* gedrag te analyseren

* vastlopende patronen te herkennen

* richting te geven aan interventies

Het model helpt om complex gedrag overzichtelijk te maken zonder het te simplificeren.

Overzicht van de zes kernprocessen

1. Acceptatie

Acceptatie verwijst naar het actief ruimte maken voor innerlijke ervaringen, zonder deze te vermijden of te bestrijden. Het gaat om bereidheid, niet om berusting.

2. Cognitieve defusie

Cognitieve defusie helpt om afstand te nemen van gedachten, zodat deze minder automatisch het gedrag sturen.

3. Contact met het hier-en-nu

Dit proces richt zich op aandacht voor wat zich op dit moment afspeelt, in plaats van handelen op de automatische piloot.

4. Zelf-als-context

Zelf-als-context verwijst naar het vermogen om jezelf waar te nemen als de plek waar ervaringen plaatsvinden, zonder samen te vallen met gedachten of emoties.

5. Waarden

Waarden geven richting aan gedrag en fungeren als kompas bij keuzes, los van doelen of resultaten.

6. Toegewijd handelen

Toegewijd handelen betekent het zetten van concrete gedragsstappen in lijn met waarden, ook wanneer dit ongemak of onzekerheid oproept.

Het hexaflex als samenhangend geheel

Hoewel de zes processen afzonderlijk beschreven kunnen worden, functioneren ze binnen ACT altijd als onderling verbonden elementen. Verandering in één proces heeft invloed op de andere.

Bijvoorbeeld:

* Meer acceptatie kan defusie vergemakkelijken

* Heldere waarden ondersteunen toegewijd handelen

* Contact met het hier-en-nu versterkt zelf-als-context

Het hexaflex benadrukt daarmee dat ACT geen verzameling technieken is, maar een geïntegreerd gedragsmodel.

Het hexaflex-model in relatie tot leefstijl

Binnen leefstijlverandering wordt het hexaflex vaak gebruikt om inzicht te krijgen in waarom gezond gedrag vastloopt. Bijvoorbeeld:

* Is iemand sterk gefuseerd met gedachten (“ik kan dit niet”)?

* Is er weinig contact met waarden?

* Wordt gedrag gestuurd door vermijding van ongemak?

Door het gedrag langs het hexaflex te leggen, ontstaat een rijker begrip van het veranderproces.

Het hexaflex-model binnen opleidingen en professionele praktijk

In ACT-opleidingen wordt het hexaflex vaak ingezet als:

* analysekader

* reflectiemodel

* leidraad voor interventiekeuze

Het model helpt professionals om flexibel te werken, afgestemd op de context en de persoon, in plaats van vast te houden aan vaste scripts.

Samenvattend

Het hexaflex-model biedt een overzichtelijk en samenhangend kader voor het begrijpen van psychologische flexibiliteit binnen ACT. Door de zes kernprocessen in samenhang te bekijken, wordt zichtbaar hoe gedrag ontstaat, vastloopt en weer in beweging kan komen. Dit maakt het hexaflex tot een centraal model binnen ACT en een belangrijk fundament voor toepassing bij leefstijl en gezondheid.