ACT-therapie en waarden

Leven in een richting die voor jou klopt

Inleiding

Acceptance & Commitment Therapy (ACT) maakt een duidelijk onderscheid tussen je beter voelen en leven op een manier die betekenisvol voor je is. Centraal daarin staan waarden: kwaliteiten van leven die richting geven aan gedrag, los van omstandigheden of resultaten.

Na deze eerste toelichting spreken we in dit artikel over ACT-therapie.

ACT-therapie gebruikt waarden niet als motivatie-instrument, maar als kompas. Juist wanneer het lastig wordt, bieden waarden houvast om toch te blijven handelen.

Wat zijn waarden binnen ACT-therapie?

Binnen ACT-therapie zijn waarden geen doelen die je kunt behalen, maar richtingen waarin je kunt bewegen. Waarden beschrijven hoe je wilt leven en wie je wilt zijn in belangrijke levensgebieden.

Voorbeelden van waarden zijn:

• zorgzaamheid
• eerlijkheid
• vitaliteit
• verbondenheid
• nieuwsgierigheid
• zelfzorg

Waarden zijn persoonlijk en niet meetbaar. Je kunt ze nooit “afstrepen”, maar je kunt er wel steeds opnieuw naar handelen.

Het verschil tussen waarden en doelen

Een belangrijk onderscheid binnen ACT-therapie is het verschil tussen waarden en doelen.

Doelen zijn concreet en eindig
(bijvoorbeeld: 10 kilo afvallen, 3 keer per week sporten)

Waarden zijn blijvend en richtinggevend
(bijvoorbeeld: goed voor mijn lichaam zorgen)

Wanneer gedrag uitsluitend op doelen is gebaseerd, ontstaat vaak:

• prestatiedruk
• teleurstelling bij tegenslag
• stoppen na terugval

Waarden maken gedrag minder kwetsbaar. Ook als een doel niet wordt gehaald, kan iemand tóch handelen in lijn met wat belangrijk is.

Waarom waarden zo belangrijk zijn bij gedragsverandering

Veel mensen stoppen met leefstijlverandering wanneer:

• motivatie afneemt
• het resultaat uitblijft
• het ongemakkelijk wordt

ACT-therapie laat zien dat dit logisch is wanneer gedrag afhankelijk is van hoe iemand zich voelt. Waarden bieden een alternatief: gedrag kiezen ondanks ongemak.

Bijvoorbeeld:

• bewegen ondanks vermoeidheid
• gezond eten ondanks stress
• rust nemen ondanks schuldgevoel

Waarden maken gedrag duurzamer, omdat ze niet afhangen van stemming of succes.

Waarden als antwoord op vermijding

Binnen ACT-therapie wordt veel ongezond gedrag gezien als vermijding van ongemak. Mensen eten, vermijden, uitstellen of controleren om lastige gevoelens niet te hoeven ervaren.

Waarden helpen om deze cirkel te doorbreken door de vraag te verleggen van:

“Hoe kom ik van dit gevoel af?”

naar:

“Wat wil ik doen, zelfs als dit gevoel er is?”

Dit verschuift de focus van controle naar keuzevrijheid.

Waarden in leefstijl en gezondheid

Binnen leefstijl worden waarden vaak zichtbaar in thema’s zoals:

• zelfzorg
• vitaliteit
• autonomie
• voorbeeld zijn voor anderen

ACT-therapie helpt om leefstijlgedrag niet te laten draaien om discipline, maar om leven in lijn met wat iemand belangrijk vindt. Hierdoor wordt leefstijl minder een strijd en meer een expressie van wie iemand wil zijn.

Werken met waarden in ACT-therapie

ACT-therapie werkt met waarden door:

• ze te verkennen zonder oordeel
• ze concreet te maken in gedrag
• kleine, haalbare acties te koppelen aan waarden

Niet de vraag “wat moet ik doen?” staat centraal, maar:

“Welke kleine stap past vandaag bij mijn waarden?”

Dat maakt waarden praktisch en toepasbaar.

Samenvattend

Waarden vormen het hart van ACT-therapie. Ze geven richting aan gedrag, juist wanneer het lastig wordt. Door gedrag te verbinden aan waarden in plaats van aan doelen of gevoelens, ontstaat ruimte voor duurzame verandering, veerkracht en betekenisvol leven — ook binnen leefstijl en gezondheid.

Over ACT & Leefstijl

Acceptance & Commitment Therapy (ACT) speelt een steeds belangrijkere rol binnen leefstijl en gezondheid, omdat duurzame gedragsverandering vraagt om het omgaan met weerstand, stress en terugval. ACT-therapie richt zich op het vergroten van psychologische flexibiliteit, waardoor gezond gedrag mogelijk blijft, ook wanneer omstandigheden niet ideaal zijn. De ACT & Leefstijl Academy verzorgt erkende beroepsopleidingen en nascholing op het snijvlak van ACT-therapie en leefstijl voor professionals zoals leefstijlcoaches, diëtisten, verpleegkundigen, praktijkondersteuners, fysiotherapeuten, gewichtsconsulenten en andere zorg- en welzijnsprofessionals.