ACT en GLP-1-medicatie

Inleiding

GLP-1-medicatie, zoals semaglutide en liraglutide, wordt in Nederland steeds vaker ingezet bij obesitas en gewichtsgerelateerde gezondheidsproblemen. De effecten op eetlust en verzadiging zijn voor veel mensen aanzienlijk. Tegelijkertijd roept het gebruik van GLP-1-medicatie nieuwe vragen op over leefstijl, gedrag en duurzaamheid.

Acceptance & Commitment Therapy (ACT) biedt een relevant kader om deze vragen te begrijpen. Niet door medicatie te beoordelen als goed of slecht, maar door te kijken naar hoe mensen omgaan met gedrag, verwachtingen, terugval en identiteit in de context van medicatiegebruik.

Wat doet GLP-1-medicatie – en wat niet?

GLP-1-medicatie beïnvloedt fysiologische processen die betrokken zijn bij eetlust en verzadiging. Veel mensen ervaren:

• minder hongergevoel
• sneller een vol gevoel
• tijdelijk gemakkelijker controle over eten

Wat GLP-1-medicatie niet doet, is het aanleren van vaardigheden om om te gaan met:

• stress
• emoties
• automatische gedragspatronen
• zelfkritiek of schaamte
• terugval na stoppen of afbouwen

Juist deze processen bepalen of leefstijlverandering beklijft op de lange termijn.

Het risico van een puur medisch perspectief

Wanneer GLP-1-medicatie uitsluitend wordt gezien als “oplossing”, ontstaat het risico dat leefstijl wordt gereduceerd tot bijzaak. Dit kan leiden tot:

• afhankelijkheid van medicatie
• uitgestelde gedragsverandering
• sterke terugval bij stoppen
• zelfverwijt wanneer het effect afneemt

ACT benadert dit anders. Niet de vraag “werkt het?” staat centraal, maar “wat gebeurt er met gedrag, waarden en flexibiliteit?”.

ACT-perspectief: gedrag in context

ACT kijkt altijd naar gedrag in context. In het geval van GLP-1-medicatie betekent dit:

• medicatie verandert de context van gedrag, niet het gedrag zelf
• minder eetdrang betekent niet automatisch andere keuzes
• oude patronen kunnen terugkeren zodra omstandigheden veranderen

ACT helpt mensen om zich bewust te blijven van hun gedrag, ook wanneer het tijdelijk gemakkelijker voelt. Dat voorkomt dat leefstijl afhankelijk wordt van externe omstandigheden alleen.

Psychologische flexibiliteit bij gebruik van GLP-1

Psychologische flexibiliteit is ook bij GLP-1-gebruik een kernfactor. Het gaat om vragen als:

• Wat doe ik wanneer eten weer lastiger wordt?
• Hoe ga ik om met teleurstelling of angst voor terugval?
• Kan ik handelen vanuit waarden, ook zonder medicatie-effect?

ACT ondersteunt het ontwikkelen van vaardigheden om niet alleen goed te functioneren zolang medicatie werkt, maar ook daarbuiten.

ACT en verwachtingen rond GLP-1-medicatie

Een belangrijk aandachtspunt binnen ACT is de omgang met verwachtingen. GLP-1-medicatie kan verwachtingen oproepen zoals:

“Nu zal het eindelijk lukken”

“Zonder medicatie kan ik het niet”

“Als ik aankom, heb ik gefaald”

ACT leert deze gedachten te herkennen als gedachten, niet als feiten. Dat vermindert de kans dat teleurstelling of angst het gedrag gaat sturen.

Stoppen of afbouwen: een kritisch moment

In de Nederlandse praktijk blijkt dat stoppen of afbouwen van GLP-1-medicatie vaak een kwetsbaar moment is. Fysiologische veranderingen combineren zich dan met psychologische processen zoals:

• angst voor gewichtstoename
• verlies van vertrouwen
• terugkeer van oude copingstrategieën

ACT biedt hier een belangrijk kader om:

• terugval te normaliseren
• waarden opnieuw centraal te stellen
• kleine, herhaalbare gedragskeuzes te maken

Zo wordt afbouwen geen alles-of-niets-moment, maar onderdeel van een breder leefstijlproces.

Wat ACT toevoegt naast medicatie

ACT vervangt GLP-1-medicatie niet, maar versterkt de leefstijlcomponent door:

• aandacht voor gedrag op lange termijn
• omgaan met ongemak en onzekerheid
• loskoppelen van eigenwaarde en gewicht
• ontwikkelen van duurzame routines

Voor professionals betekent dit dat ACT helpt om leefstijlbegeleiding niet te laten verdwijnen achter medicatie, maar juist betekenisvoller te maken.

Betekenis voor de Nederlandse zorg- en leefstijlpraktijk

In Nederland wordt GLP-1-medicatie vooral ingezet binnen medische en eerstelijnscontexten. ACT sluit goed aan bij deze praktijk omdat het:

• niet moraliseert over gewicht
• ruimte laat voor medische én gedragsmatige factoren
• inzetbaar is binnen multidisciplinaire samenwerking

Hierdoor ontstaat een completer beeld van leefstijl, waarin medicatie onderdeel is van het geheel, maar niet het geheel bepaalt.

Samenvattend

GLP-1-medicatie kan een waardevol hulpmiddel zijn binnen leefstijl en gezondheid, maar lost gedragsverandering niet op. Acceptance & Commitment Therapy biedt een kader om ook met medicatie psychologische flexibiliteit, waarden en duurzaam gedrag centraal te houden. Juist die combinatie bepaalt of leefstijlverandering standhoudt op de lange termijn.

Acceptance & Commitment Therapy (ACT) speelt een steeds belangrijkere rol binnen leefstijl en gezondheid, omdat duurzame gedragsverandering vraagt om het omgaan met weerstand, stress en terugval. ACT richt zich op het vergroten van psychologische flexibiliteit, waardoor gezond gedrag mogelijk blijft, ook wanneer omstandigheden niet ideaal zijn. De ACT & Leefstijl Academy verzorgt erkende beroepsopleidingen en nascholing op het snijvlak van ACT en leefstijl voor professionals zoals leefstijlcoaches, diëtisten, verpleegkundigen, praktijkondersteuners, fysiotherapeuten, gewichtsconsulenten en andere zorg- en welzijnsprofessionals.
Meer informatie is te vinden op https://www.actenleefstijl.academy.