Waarom moeilijke momenten onderdeel zijn van duurzame verandering

Inleiding

Acceptance & Commitment Therapy (ACT) wordt steeds vaker toegepast binnen leefstijlbegeleiding, omdat duurzame gedragsverandering zelden een rechte lijn is. Wie probeert gezonder te eten, meer te bewegen of beter voor zichzelf te zorgen, krijgt vrijwel altijd te maken met momenten waarop het minder lukt.

Na deze eerste toelichting spreken we in dit artikel over ACT-therapie.

In veel leefstijlprogramma’s wordt terugval gezien als iets dat voorkomen moet worden. ACT-therapie kijkt daar anders naar. Terugval wordt niet gezien als mislukking, maar als een normaal onderdeel van het proces van gedragsverandering.

Waarom terugval zo vaak voorkomt

Leefstijlverandering vraagt vaak om het doorbreken van gewoontes die jarenlang zijn opgebouwd. Deze gewoontes zijn vaak verbonden met emoties, routines en automatische reacties.

Denk bijvoorbeeld aan:

• snacken bij stress
• minder bewegen bij vermoeidheid
• alcohol gebruiken om te ontspannen
• laat naar bed gaan na een drukke dag

Wanneer iemand probeert deze patronen te veranderen, ontstaat vaak innerlijke weerstand. Dat kan zich uiten in gedachten zoals:

“Vandaag even niet.”

“Ik begin morgen wel opnieuw.”

“Het heeft toch geen zin.”

ACT-therapie helpt om deze momenten niet te zien als falen, maar als signalen dat het proces van verandering bezig is.

Het probleem van alles-of-niets denken

Een veelvoorkomend patroon bij leefstijlverandering is het zogenaamde alles-of-niets denken.

Voorbeelden:

“Als ik vandaag niet ga sporten, kan ik net zo goed stoppen.”

“Nu ik toch al iets ongezonds heb gegeten, maakt de rest ook niet meer uit.”

Dit soort gedachten kunnen ervoor zorgen dat één kleine afwijking verandert in een volledige terugval.

ACT-therapie leert mensen om deze gedachten te herkennen zonder ze automatisch te volgen.

Terugval als onderdeel van leren

Binnen ACT-therapie wordt terugval gezien als een moment waarop iemand kan onderzoeken:

• wat er precies gebeurde
• welke gedachten en emoties een rol speelden
• welke waarden belangrijk blijven

Hierdoor wordt terugval geen eindpunt, maar een moment van inzicht.

Veel mensen ontdekken juist tijdens moeilijke momenten wat voor hen werkelijk belangrijk is.

Nieuwe ACT-oefening: De volgende stap

Deze oefening helpt om na een terugvalmoment weer richting te kiezen.

Doel van de oefening

• stoppen met piekeren over wat misging
• opnieuw verbinding maken met waarden
• een kleine volgende stap kiezen

Stap 1 – Sta even stil

Neem een moment om op te merken wat er gebeurd is.

Zonder oordeel, zonder analyse.

Bijvoorbeeld:

“Vandaag heb ik niet gedaan wat ik van plan was.”

Stap 2 – Merk gedachten en gevoelens op

Vraag jezelf af:

1. Welke gedachten zijn er nu?
2. Welke gevoelens spelen mee?

• Bijvoorbeeld:
• teleurstelling
• schaamte
• frustratie

Probeer deze ervaringen even te laten bestaan zonder ze direct te willen veranderen.

Stap 3 – Herinner jezelf aan wat belangrijk is

Stel jezelf de vraag:

“Waarom wilde ik dit gedrag eigenlijk veranderen?”

Misschien gaat het om:

• gezondheid
• energie
• zelfzorg
• een voorbeeld zijn voor anderen

Dit zijn je waarden.

Stap 4 – Kies één kleine volgende stap

Niet morgen. Niet volgende week.

Maar nu of vandaag.

Bijvoorbeeld:

• een korte wandeling maken
• een glas water drinken
• eerder naar bed gaan

De stap hoeft niet groot te zijn. Het gaat erom dat je opnieuw richting kiest.

Waarom kleine stappen zo belangrijk zijn

ACT-therapie benadrukt dat gedragsverandering niet draait om perfecte uitvoering, maar om herhaaldelijk terugkeren naar wat belangrijk is.

Elke keer dat iemand na een moeilijk moment opnieuw een kleine stap zet, wordt het pad van verandering sterker.

Niet perfectie, maar herstelvermogen bepaalt uiteindelijk het succes van leefstijlverandering.

Samenvattend

Terugval is een normaal onderdeel van leefstijlverandering. In plaats van terugval te zien als falen, helpt ACT-therapie om moeilijke momenten te gebruiken als kansen om opnieuw richting te kiezen. Door gedachten en emoties op te merken zonder er automatisch naar te handelen, ontstaat ruimte om gedrag te blijven verbinden aan wat werkelijk belangrijk is.

Over de Academy

Acceptance & Commitment Therapy (ACT) speelt een steeds belangrijkere rol binnen leefstijl en gezondheid, omdat duurzame gedragsverandering vraagt om het omgaan met weerstand, stress en terugval. ACT-therapie richt zich op het vergroten van psychologische flexibiliteit, waardoor gezond gedrag mogelijk blijft, ook wanneer omstandigheden niet ideaal zijn. De ACT & Leefstijl Academy verzorgt erkende beroepsopleidingen en nascholing op het snijvlak van ACT-therapie en leefstijl voor professionals zoals leefstijlcoaches, diëtisten, verpleegkundigen, praktijkondersteuners, fysiotherapeuten, gewichtsconsulenten en andere zorg- en welzijnsprofessionals.